ONTVANG(st)RUIMTE

_Maartje



Yayoi Kusama - Pumpkin, Naoshima eiland (1994)
In 2014 was ik in Japan. Het zien van dit werk in het echt maakte diepe indruk op me. Het was vooral het samenspel tussen het object en de eindeloze lichtgrijze ruimte wat me raakte.
Deze tekening kreeg ik van een leerling toen ik twee jaar geleden stage liep op een basisschool. Hij is heel bijzonder voor mij en ik heb hem thuis ingelijst. Voor mij staat deze tekening symbool voor het verschil dat je als docent kan maken bij een mens en andersom! Dit verhaal is al van wat langer geleden, maar toen ik het weer las maakte het mij duidelijk dat mijn rode draad ruimte maken al langer door mijn praktijk liep.

Mariano leerde ik kennen op een stage in het primair onderwijs. Mariano zit op een kleine school, waar alleen kinderen uit de buurt zitten. Niet alle kinderen uit de buurt zitten hier op school. Bijvoorbeeld de kinderen van mijn klasgenoot, die haast naast deze school woont. Zijn kinderen fietsen ruim 20 min door druk verkeer om naar een andere school in de stad te gaan.

Mariano zit in groep 3-4, achter in de klas. Het is de donkerste plek in het lokaal. Aan twee kanten van de klas zitten ramen, maar waar hij zit zijn geen ramen, daar begint net de blinde muur. Ik weet niet waarom hij daar zit. Mariano heeft een uitgesproken kleurrijke en coole kledingstijl. Zijn gebleekte krulletjes dansen vrolijk om zijn hoofd, maar zijn blik is vaak wantrouwend. Hij kan heerlijk schaterlachen met de kinderen om hem heen. Hij valt op in de groep. Door het werk dat hij maakt, wat ook kleurrijk en cool is net als zijn kleding, maar ook doordat hij er zo vaak uit gestuurd wordt… 
Groep 3-4 op deze school is een drukke klas, niet zo gek als een derde van de klas ADHD heeft. Veel kinderen hebben naast hun eigen drukte ook een onrustige thuissituatie. Zo is er een kind wat na de kerstvakantie een tijdje niet op school komt. Is hij ziek? Nee, misschien blijft hij bij zijn vader op Curaçao wonen vertelt de juf.

Mariano is wel op school na de kerstvakantie. Hij ziet er erg moe uit. Hij heeft een broertje gekregen en ook nieuwe schoenen. Gave schoenen. Hij kijkt trots. Ik feliciteer hem, ook met zijn broertje. Hij haalt zijn schouders op. 

Groep 3-4 heeft sinds de kerstvakantie een nieuwe juf. De vorige juf werkt nu op een school in haar dorp. Vanwege de reistijd zei ze. De nieuwe juf is strikter dan de vorige juf. Deze pittige nieuwe juf is net naar Nederland gekomen en heeft gelijk flink de wind eronder bij de kinderen. Ook tijdens de kunstles moeten de tafeltjes keurig netjes zijn en de kinderen stil. De strenge aanpak heeft effect. Ook bij mij zijn ze stil vandaag, ik hoef maar te kijken of met m’n hand ‘omdraaien’ te gebaren en het werkt. In hoe goed ze de opdracht begrepen en gehoord hebben merk ik niet echt verbetering. Het is wel een stuk rustiger praten zo voor mij. Sommige kinderen lijken wel wat bang door de striktheid en het puntensysteem dat de juf hanteert. Als je iets verkeerd doet komen er minpunten achter je naam, op het bord, waar iedereen het kan zien. De minpunten resulteren vanaf 5 stuks in straffen zoals nablijven of eruit gestuurd worden. Lastig als je van jezelf zo druk bent en af en toe moet bewegen, dan sta je al gauw letterlijk een streepje achter. Je kunt ook met goed gedrag de minpunten weer weg krijgen. Terwijl ik mijn verhaal vertel zet de juf af en toe een streepje achter een naam op het bord. Verongelijkte blikken, kreten en zuchten tot gevolg.

Het voelt voor mij niet goed. De kinderen zijn zich er heel bewust van dat ze continue in de gaten gehouden worden. Eerlijk gezegd word ik er ook door afgeleid, er is een proces gaande dat niets te maken heeft met de inhoud van de les, maar toch veel aandacht vraagt.

De juf laat de kinderen weten dat ze hier niet is om een band met hen op te bouwen… Ik begrijp de boodschap, maar schrik ervan. Zeker met kinderen die thuis niet zo’n veilige basis hebben hoop ik wel een band op te bouwen. Theorie bevestigt mijn gevoel dat wanneer je kinderen kent en bij hun naam noemt, weet wie ze zijn, juist wel die band opbouwt en ze vertrouwen geeft dat je meer voor elkaar krijgt. Ze luisteren beter en doen mee. Ik ken ook wel het boek van Roué Verveer “waarom? Daarom!” Over opvoeden op z’n Surinaams. Hij wordt doodmoe van al die Nederlandse ouders die steeds maar de discussie aan gaan met hun kind. Van een klasgenoot begreep ik ook al wel eens dat hij soms met “ik ga je klappen” dreigde omdat dat volgens hem juist werkt bij sommige kinderen, omdat ze dat herkennen van thuis. Het lijkt me ongeloofwaardig overkomen als ik zoiets zou zeggen.

Terug bij de les!

De kinderen van groep 3-4 mogen met stift stippen op hun blad maken, grote en kleine. Ze krijgen gedurende de les ook nog een paar stickers om erbij te doen. Aan het einde van de les mogen ze de stippen verbinden met liniaal en ze mogen ook vrienden maken met de stippen op de tekeningen van de kinderen naast hen.

Aan het begin van de les zijn de kinderen vreselijk druk. Misschien komt het door de storm buiten? Of heeft het strenge bewind van de nieuwe groepsleerkracht al wat aan kracht verloren? Veel kinderen lijken ook niet meer zo vrolijk. Sommige kinderen zijn al voor de kunstles begon apart gezet of hun tafel is los geschoven van het rijtje waarin ze normaal zitten. Het stippen maken werkt goed voor de concentratie in de klas!Toch krijgt Mariano weer veel op z’n donder. Is hij mijn blinde vlek? Hij heeft wel vaak een grote mond en kan echt niet stil zitten, maar lijkt toch een klein hartje te hebben en het laat hem niet onberoerd als hij op zijn kop krijgt.

De groepsleerkracht (die nu anderhalve week deze klas heeft) houdt zich een tijdje stil en afzijdig. Na een kwartier lijkt ze het niet meer te houden en geeft zij de klas toch een waarschuwing over dat ze nog wel punten aftrekt en bijtelt gedurende de les. Ze zegt ook dat alleen je handen en fantasie nodig zijn en je dus verder stil kan zijn. Af en aan roepen de groepsleerkracht en de kunstvakdocent op hun eigen manier tot de orde.

Ondanks dat de kunstdocent heeft uitgelegd dat je alleen met je buren mag verbinden, gaan kinderen toch door de klas lopen. Ze heeft ook meerdere keren gezegd dat puntjes zetten niet de bedoeling is, toch doen veel kinderen dit. Ook Mariano.

Het is lastig dat de groepsleerkracht en vakleerkracht een andere methode gebruiken en dat het tijdens deze kunstles letterlijk door elkaar loopt. De vakleerkracht heeft aangegeven dat ze het wel fijn vindt als de groepsleerkracht erbij is, maar het werkt waarschijnlijk beter om in hoofdlijnen wel dezelfde aanpak te hebben. Ik zou bij deze groepsleerkracht misschien liever hebben dat ze er niet bij is, om zo een nieuwe ruimte te maken met zijn eigen regels.

De laatste dag van mijn stage voordat ik met zwangerschapsverlof ga gaan we in groep 3-4 weer aan de slag met stippen, maar dan in een ruimte/toekomst setting. De stagedocent vertelt de klas over een tekening van Mariano die ze zo mooi en inspirerend vond. Deze tekening vol puntjes was vorige week “niet de bedoeling” maar komt nu in de spotlight en is de start van de les. Heel gaaf dat Mariano nu even deze positieve aandacht krijgt. Ik verzorg de verdere uitleg deze les. De kinderen zijn enthousiast over de werken van Yayoi Kusama. Grappig want sommige werken van haar raken mij ook diep. Nog voordat ik klaar ben met de instructie is Mariano eruit gestuurd. Ik ben verbijsterd. Ik merkte niet eens dat er iets gebeurde… Heb ik te weinig opgelet? Het maakt me wat onzeker, sinds ik ook het stempeltje ADD gekregen heb vertrouw ik niet altijd op mijn eigen waarneming. Het maakt me intens verdrietig dat hij nu zo snel eruit is gestuurd, dit had zijn les moeten worden. Hij was even de ster vandaag en nu mist hij deze les! Wat er ook gebeurd is, het voelt voor mij als een buiten proportionele straf om hem hier nu niet bij te laten zijn.. Aan het eind van de les heb ik voor alle kinderen nog een klein kadootje met een kaartje om hen te bedanken voor de gezelligheid en gave creaties. Omdat Mariano er niet bij was, geef ik het hem nog even apart na de les. Ik zie dat hij gehuild heeft. Ik bedank hem ook voor de gezelligheid en geweldige kunstwerken en zeg dat hij echt supergave dingen maakt. Haast zonder hoorbare woorden geeft hij mij de mooie stippen tekening “deze is voor jou”.

Zijn tekening hangt nu ingelijst bij mij thuis. Mariano vertegenwoordigt voor mij voor een grotere groep leerlingen. Leerlingen die niet altijd uit een veilig nest komen. Kinderen die zich niet altijd kunnen uiten op een manier die mag. Kunstonderwijs kan een veilige ruimte bieden waarin je deze emoties kwijt kunt en je het niet zo gauw fout doet.